Just another WordPress.com site

Archive for the ‘Այլոց փորձի ուսումնասիրություն’ Category

Մանկավարժական երեք հնարք, որոնք խթանում են ամբողջ դասարանին ակտիվորեն ներգրավվելու ուսումնական գործընթացի մեջ. այլոց փորձի ուսումնասիրում

ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Միլերսվիլ համալսարանի դոցենտներ Փերսիդա և Բիլ Հիմելները ներկայացնում են.

Հոդվածը հրապարակված է edutopia էլեկտրոնային մանկավարժական ամսագրում 2019-ի սեպտեմբերի 26-ին:

Հայտնի է, որ ուսուցիչների ամենատարածված հարցը, երբ ուզում են սովորողներով լի դասարանին ներգրավել մի ինչ-որ քննարկման, ուսումնական գործունեության մեջ, սա է. ‹‹Ո՞վ կարող է ինձ ասել, …››: Նույն հարցը հնարավոր է ձևակերպվի տարբեր ձևերով. ‹‹Որևէ մեկը գիտի՞ այս հարցի պատասխանը, … ››: Արդյունքում նույն պատկերն է. Սովորաբար միայն մի քանի սովորող է ձեռք բարձրացնում, և նրանց պատասխանները որպես բարոմետր են ծառայում՝ ամբողջ դասարանի առաջընթացը գնահատելու համար:

Իհարկե, այդ պատասխանները կարող են ապակողմնորոշող լինել՝ սխալմամբ վստահեցնելով ուսուցիչներին հավատալ, որ իրենց բոլոր աշակերտները սովորում են, մինչդեռ, դա այդպես չէ: Բարեբախտաբար կան շատ ավելի արդյունավետ ձևեր սովորողների ընկալողունակությունը ստուգելու համար՝ ձևեր, որոնք թույլ են տալիս  բոլոր սովորողներին մտածել և արձագանքել ուսուցչի հուշումներով տրված հարցերին:

Կարծիքների կարճ գրառումները գրատախտակին (տեղայնացնելով այս գործունեությունը մեր կրթահամալիրում, կարող ենք ենթավերնագիրը ձևակերպել այսպես. կարծիքների մուտքագրումը անհատական նեթբուք-նոթբուքերում)

Կարծիքների կարճ գրառումները թույլ են տալիս ուսուցիչներին բացահայտել բոլոր սովորողների մտածելակերպն ու արձագանքները ուսուցչի հուշումներով տրված հարցերին: Այս հնարքի արդյունավետությունը հենվում է ուսուցչի բովանդակալից հուշող հարցի վրա, որն ուղղորդում է ուսումնասիրվող թեմայի բուն գաղափարների բացահայտմանը: Օրինակ՝ փոխանակ հարցնելու, թե ինչպես կարելի է բնորոշել կապիտալիզմը, մի հարց, որի դեպքում կարելի էր ակնկալել բոլոր սովորողների գրեթե նույնանման պատասխանները, ուսուցիչը կարող էր հարցը ձևակերպել այսպես. ‹‹Ի՞նչ մարտահրավերներ են հասունանում դեպի կապիտալիզմ գնացող հասարակություններում››:

Ուղեցույց ուսուցչին.

  • Հարկ է, որ ուսուցիչը նախապատրաստի դասի գլխավոր գաղափարին ուղղորդող հուշող հարցը:
  • Ուսուցիչը խնդրում է սովորողներին գրի առնել իրենց պատասխանները առանձին թերթիկների վրա:
  • Որպեսզի այս գործունեությունը շատ ժամանակ չպահանջի, սովորողներն ամենաշատը 15 բառ են օգտագործում իրենց պատասխաններում: Հետո նրանք վերցնում են մի կտոր կավիճ կամ մարկեր գրիչները և գրատախտակի վրա իրենց համար հատկացված տեղում գրում են իրենց կարճ պատասխանները:
  • Ի տարբերություն բանավոր հարցումների՝ կարծիքների կարճ գրառումները թույլ են տալիս բոլոր սովորողներին միաժամանակ ներկայացնելու իրենց պատասխանները. նրանք ստիպված չեն լինում սպասելու և լսելու միշտ առաջինը ձեռք բարձրացնող սովորողի պատասխանը: Այս գործունեության շնորհիվ նույնիսկ ներամփոփ, իներտ ու պասիվ վարքագծով սովորողները սկսում են ակտիվորեն մտածել հուշող հարցին պատասխանելու համար:

Դասարանը ժամատախտակով զույգերի բաժանելու հնարքը

Եթե ուսուցիչներն իրապես ուզում են ներգրավել բոլոր սովորողներին, պետք է հնարավորություն տան նրանց միմյանց հետ թեմայի շուրջը զրուցելու: Դասարանը զույգերի բաժանելու հնարքը թույլ է տալիս ուսուցիչներին դասարանն արագ զույգերի բաժանել՝ պարզապես օրվա ժամեր արտաբերելով: Այս հնարքի շնորհիվ սովորողներն իրենց տեղերից վեր են կենում և տեղափոխվում մեկ այլ նստարանին՝ միանալով այլ սովորողի: Ուղեղի աշխատանքը ակտիվանում է, երբ շարժումը զուգակցվում է սովորելուն:

Ուղեցույց ուսուցչին.

Ուսուցիչը յուրաքանչյուր աշակերտին մի ժամատախտակ է տալիս, որտեղ նշված է տվյալ զուգընկերոջը հանդիպելու պայմանական ժամը:

Ուսուցիչը խնդրում է սովորողներին կազմել իրենց զուգընկերների հետ հանդիպելու ժամատախտակը:

Ենթադրենք սա Վարդանի ժամատախտակն է:

Ժամը Վարդանը հաջորդող սյունակներում գրում է այն սովորողի անունը, ում հետ կցանկանար հանդիպել տվյալ ժամին:
Ժամը 9-ն է Սոնա (Սոնան իր ժամատախտակի այս սյունակում գրում է Վարդանի անունը)
Ժամը 10-ն է Հակոբ
Ժամը 11-ն է Հրայր
Ժամը 12-ն է Արփի

Եվ այսպես ժամատախտակը շարունակվում է մինչև ժամը 24-ը՝ համապատասխանաբար գրելով նոր զուգընկերների անունները:

Երբ ուսուցիչն ուզում է դասարանը զույգերի բաժանել, նա կարող է պարզապես ասել. ‹‹Ժամը 15-ն է››: Բոլոր սովորողները նայում են իրենց ժամատախտակներին և արագ տեղափոխվում են ու հանդիպում այդ ժամվա իրենց զուգընկերոջը: Թեմային վերաբերող հարցը տրվում է և սովորողները զույգերով քննարկում են այն ու առաջարկում պատասխաններ: Ուսուցչին մնում է միայն վերահսկել քննարկումները և ստանալ զույգերի պատասխանները:

Մենք սովորաբար տպում ենք կազմված ժամատախտակները գունավոր թերթիկների վրա, որպեսզի հեշտ լինի դրանք գտնելը: Մենք նաև պատճենահանում ենք դասարանի սովորողների կազմված ժամատախտակները և պահում մեր մոտ, որպեսզի իրենց ժամատախտակները կորցնելու դեպքում կարողանան վերականգնել դրանք: Կազմված ժամատախտակները հնարավոր է օգտագործել բազմակի անգամ:

Դադար, աստղանիշ, աստիճան

‹‹Դադար, աստղանիշ, աստիճան››-ի հնարքը ուղղորդում է սովորողներին վերհիշել ու վերլուծել իրենց սովորածը: Այս հնարքը առանձնապես լավ է աշխատում մեծ ծավալի բովանդակային նյութ յուրացնելու համար: Օրինակ՝ մեկ կամ երկու շաբաթ տևողությամբ թեմաները ի մի բերելու համար, երբ հարկ է լինում կանգ առնել,  վերանայել ու իմաստավորել նյութը նախքան այն կարող է ծանրաբեռնել սովորողներին:

Ուղեցույց ուսուցչին.

  • Դասի կամ դասերի շարքի վերջում ուսուցիչը խնդրում է սովորողներին արագ աչքի անցկացնել իրենց գրառումները և աստղանիշեր տեղադրել իրենց կարծիքով հիշարժան հասկացությունների, գաղափարների վրա:
  • Հետո ուսուցիչը խնդրում է սովորողներին աստիճանակարգել իրենց աստղանիշերով նշած երեք ամենակարևոր գաղափարները, մտքերը:
  • Վերջում ուսուցիչը խնդրում է սովորողներին կամ իրենց կարծիքների կարճ գրառումներ անել գրատախտակին (մեր դեպքում՝ մուտքագրել համակարգիչներում)՝ այսինքն օգտագործել առաջին հնարքը, կամ էլ՝ կիրառել դասարանը զույգերի բաժանելու հնարքը և քննարկել իրենց նշած ամենակարևոր առաջին գաղափարը զուգընկերոջ հետ:

Եզրակացություն

Ակադեմիական բարձր կարողություններ ունեցող սովորողները միշտ էլ կարողանում են սովորական դասապրոցեսների ընթացքում արտահայտել իրենց տեսակետը, վերանայել, վերլուծել ու քննարկել սովորածը, մինչդեռ, ավելի քիչ կարողություններով օժտված սովորողները սովորաբար դուրս են մնում ուսումնական գործընթացից: Հոդվածում ներկայացված մանկավարժական հնարքները բոլոր սովորողներին են հնարավորություն տալիս ինքնաարտահայտվելու, վերանայելու ու վերլուծելու՝ յուրաքանչյուրն ըստ իր մտածելու արագության ու մտավոր կարողությունների չափով: Ուսումնական գործընթացը ներառական է լինում:

 

 

Թարգմանություն անգլերենից

Աղբյուրը՝

Persida and Bill Himmele: 3 Ways to Ask Questions That Engage the Whole Class  

 

Մենթոր ուսուցչի աշխատանքը. այլոց փորձի ուսումնասիրում

Յուրաքանչյուր ուսուցիչ մենթորի կարիք ունի

Ամերիկյան «Encompassing Education– Ներառող կրթություն» էլեկտրոնային մանկավարժական բլոգ-ամսագրում հրապարակված է Դիանա Մակ-Քինլիի հոդվածը՝ «The Importance of Mentoring New Teachers – Սկսնակ ուսուցիչների մենթորության կարևորությունը» վերնագրով: Հոդվածի հեղինակը` վերլուծելով Լիզ Ռիգսի «Ինչու՞ են ուսուցիչները ազատվում իրենց աշխատանքից (սկսնակ ուսուցիչների մոտ 50%-ը)» ուսումնասիրությունը, եկել է այն եզրակացության, որ բոլոր սկսնակ ուսուցիչները պետք է ունենան իրենց մենթոր ուսուցիչը, որպեսզի չհիասթափվեն իրենց մանկավարժական գործունեության առաջին տարիներին: Ինչու՞ են սկսնակ ուսուցիչները հիասթափվում իրենց աշխատանքից: Լիզ Ռիգսը սոցհարցումներ է  արել տասնյակ աշխատող և իրենց աշխատանքը թողած նախկին ուսուցիչների և պարզել, որ դրա առաջին պատճառը ուսուցչի նկատմամբ հարգանքի պակասությունն է: Ուսուցիչը որևէ բան ասելու իրավունք չունի՝ նրանց կարծիքը չեն լսում, նրանց ասվում է ինչ անել: Առարկայական ծրագիրը կազմվել է առանց ուսուցչի: Աշխատանքին նվիրված, մեծ պատասխանատվությամբ ու խանդավառությամբ օժտված ուսուցիչը ջանում է իրականացնել գրված ծրագրի յուրաքանչյուր տառը, բառն ու միտքը և շատ շուտով արդեն հոգնատանջված ու հյուծված է լինում: Այս վիճակին էլ գումարվում է նրա ցածր աշխատավարձը (սկսնակ ուսուցչի աշխատավարձը մոտ  $ 3000 է) և նա ստիպված է լինում թողնել իր աշխատանքը: Մենթոր ուսուցիչն, իհարկե, չի կարող բարձրացնել սկսնակ ուսուցչի աշխատավարձը, բայց նա կարող է ազատել սկսնակ ուսուցչին առաջին աշխատանքային օրերի, շաբաթների, ամիսների ու տարիների սթրեսային իրավիճակներից`փոխանցելով նրան ուսուցիչ-սովորող սիրո ու հարգանքի վրա հիմնված միջանձնային ճիշտ փոխհարաբերությունների, դասի ու ամբողջ օրվա պլանավորման, առարկայական ծրագրի իրագործման փորձված գործառույթների, ուսումնական նախագծերի իրականացման վերաբերյալ իր անձնական`տարիների ընթացքում ձեռք բերած փորձը:

Մենթորը սովորաբար տարիների վաստակով բազմափորձ ուսուցիչ է, ով ոչ միայն փոխանցում է կրթական ու առարկայական ծրագիրն իրականացնելու իր սեփական փորձը սկսնակ ուսուցչին, այլ նաև ներառում է նրան տվյալ դպրոցին հատուկ կրթական ու մշակութային կյանքին: Այսառումով յուրահատուկ է մեր կրթահամալիրի մենթոր ուսուցչի աշխատանքը, քանի որ մեր կրթահամալիրն իրականացնում է բլոգային ու նախագծային ուսուցմամբ հեղինակային այլընտրանքային կրթական ծրագիր:

Մենթոր ուսուցիչը նշանակվու՞մ է, թե՞ ընտրվում

Սովորաբար դպրոցի տնօրենն է նշանակում մենթոր ուսուցիչներին, բայց փորձը ցույց է տալիս, որ համագործակցության արդյունավետությունը ավելի բարձր է լինում, երբ ուսուցիչն է ընտրում իր մենթորին:

Իր մենթոր ուսուցչին ուղղված որքա՜ն գորովանք, սեր ու հարգանք կա ուսուցիչ Հիֆեր Ուոլփերթ-Գորենի ‹‹Every Teacher Needs a Mentor– Յուրաքանչյուր ուսուցիչ մենթորի կարիք ունի›› հոդվածում: Լիզն այն մարդն է, ում հետ ես անհոգ ծիծաղում եմ ամեն ուրբաթ, երբ մենք փակում ենք մեր սենյակները ընդմիջման ժամին ու ծլկում ենք սրճարան: Նա այն մարդն է, ով իմ ուղեղը վառ ու ստեղծագործ է պահում և չի թողնում, որ այն պատվի  պատվի ամենօրյա միօրինակության թանձր շղարշով: Նա է, որ վերջին պահին իմ դասի պլանն է կազմում, երբ ստիպված եմ լինում խնամել իմ հիվանդ երեխային: Լիզն առաջին մարդն է, ում հետ կիսում եմ իմ փոքրիկ հաղթանակները և շփոթեցնող պարտությունները: Յուրաքանչյուր ուսուցիչ մի ‹‹Լիզի›› կարիք ունի: Մենթորներն ավելին են, քան ընկերները: Նրանք ոչ պաշտոնական ու ոչ ցուցադրական ձևով են փոխանցում իրենց գիտելիքներն ու փորձը: Նրանք թողնում են, որ խոսես ու արտահայտես քո մտքերը, լուծումներ առաջարկես, բայց կանգնեցնում են, չեն համաձայնվում, երբ սխալ ուղղությամբ ես գնում: Նրանք օգնում են, որպեսզի ձևավորես կրթական սկզբունքներով  քո սեփական վստահ ձանն ու խոսքը:

Ամերիկյան ‹‹Education Week – Կրթական շաբաթ›› էլեկտրոնային պարբերականում հրապարակված են մենթոր ուսուցիչ Քիմբերլի Լոնգի առաջարկած ութ անհրաժեշտ որակները այն վաստակաշատ ու բազմափորձ ուսուցիչների համար, ովքեր ուզում են ստանձնել մենթոր ուսուցչի պատասխանատվությունը:

Հարգանքը  միջանձնային փոխհարաբերությունների առաջին որակն է, որը պետք է ձևավորվի մենթորի և սկսնակ ուսուցչի միջ: Հարգանքը մի օրում չի ձևավորվում: Այն վաստակում են ժամանակի ընթացքում՝ միջանձնային փոխհարաբերությունների չնչին թվացող մանրուքներում, գիտելիքի ու փորձի փոխանցման անկեղծ ու ոչ պաշտոնական զրույցներում:

Լսելը – Սկսնակ ուսուցչին համբերատար ձևով լսելը օգնում է մենթորին ավելի լավ ճանաչել նրան, ավելի լավ, քան առաջին քայլերն անող ուսուցիչը կարող էր սպասել: Լսելով նրան մենթորը հասկանում է, թե երբ է սկսնակ ուսուցիչը լարված լինում վատ վարք ունեցող սովորողների պատճառով, երբ է ինքնավստահ լինում և երբ է օրն ամբողջությամբ հաջողված լինում: Այդ ամենը համակցելով ու վերլուծելով՝ մենթորը կարողանում է ճիշտ ձևով օգնության ձեռք մեկնել:

Մարտահրավերներ նետելըԼավ մենթոր ուսուցիչը չի թողնում հանգստանալ ձեռք բերածով ու մնալ գտնված հարմարավետ հունի մեջ: Նա անընդհատ արթուն է պահում սկսնակ ուսուցչին, օգնում է նրան գտնելու ինքնազարգացման նոր ուղիներ՝ փնտրելով և փորձարկելով դասավանդման նոր մեթոդներ: Մենթորը նաև խորհուրդներ է տալիս, թե ինչպես ճիշտ արձագանքել  ուսումնական պարապմունքի ընթացքում հանդիպող տարբեր իրավիճակներում:

Համագործակցելը Մենթոր ուսուցիչը կազմակերպում է սկսնակ ուսուցիչների աշխատանքային հանդիպումներ: Այդ հանդիպումները երկուստեք շահավետ են լինում, քանի որ հանդիպման ավարտին ունենում են նոր գաղափարներ, դժվար իրավիճակները հաղթահարելու նոր ռազմավարություններ:

Հաջողությունը գնահատելը  – Մենթոր ուսուցիչը անկեղծորեն ուրախանում և նշում է իր սկսնակ ուսուցչի ամենափոքր ձեռքբերումները: Չէ՞ որ նրա հաջողությունը նաև մենթորի հաջողությունն է:

Ճշմարտությունն ասելը  – Ազնվությունը ցանկացած փոխհարաբերության հիմքն է: Մենթորը պետք է ճիշտն ասի իր սկսնակ ուսուցչին, օգնի նրան հասկանալու և յուրացնելու դպրոցի ‹‹կարելիների›› և ‹‹չի կարելիների›› քաղաքականությունը ու շատ այլ բաներ, որոնք չեն սովորեցնում համալսարաններում:

Ապահով լինելը – Սկսնակ ուսուցիչը պետք է զգա, որ նորմալ է սխալվելը և այդ մասին մենթորին ասելը: Մենթորին սխալվելու իրողությունը վստահելը և օգնություն ակնկալելը նրանց փոխհարաբերության հիմնաքարային որակներից է: Երբ սխալը խոստովանվում է, մենթոր ուսուցիչը պետք է զգույշ լինի իր պատասխան խոսքում՝ սկսնակ ուսուցչին չվիրավորելու համար: Այդ իրավիճակում ասված խոսքերը երկար են հիշվում: Սկսնակ ուսուցիչը պետք է վստահ լինի, որ իր մենթորը միշտ իր կողքին կլինի և իր սխալները չի քննարկի այլոց ներկայությամբ:

Կարեկցելը Մենթորը չի մոռանում, որ սկսնակ ուսուցիչը մարդ արարած է ու ապրում է իրական կյանքում, որը լի է ուրախ և տխուր միջադեպերով, և նա երբեմն կարող է դասարան մտնել դրսի կյանքի բեռն ուսերին:  Պետք է կարողանալ լսել նրան, ժպտալ և նույնիսկ՝ գրկել ու մխիթարել: Մի խոսքով՝ լինել նրա պաշտոնապես նշանակված, բայց իսկական ընկերը:

 

Մենթորական աշխատանքի ծրագրի կազմումը      

Բրիտանական Խորհուրդը մշակել է մենթորական աշխատանքի ծրագրի կազմման հիմնադրույթները՝ քայլ առ քայլ (Setting up a mentoring programme):

Քայլ առաջին. Որոշվում է սկսնակ ուսուցչի ուժեղ և թույլ կողմերը, որից ելնելով էլ կարելի է կազմել նրա մասնագիտական զարգացման ուղղությունները:

Նախքան սկսնակ ուսուցչի հետ առաջին հանդիպումը մենթոր ուսուցիչը նրան խնդրում է ինքնագնահատման ձևով ներկայացնել իր ուսումնական պարապմունքների հաջողված և զարգացման կարիք ունեցող կողմերը: Կարելի է նաև այս մասին տեղեկություններ ստանալ սովորողներից, մասնախմբի ղեկավարից:

Քայլ երկրորդ. Կազմակերպվում է սկզբնական հանդիպումը և որոշվում է հետագա հանդիպումների շրջանակը ամբողջ ծրագրի իրականացման ընթացքում:

Այս հանդիպումը ավելի շատ հետազոտական է: Միասին քննարկվում են սկսնակ ուսուցչի ուժեղ և թույլ կողմերը, որից ելնելով էլ կազմվում է մեթոդոլոգիական օգնության ուղղվածությունը:

Քայլ երրորդ. Ապահովվում են մենթորի և սկսնակ ուսուցչի համագործակցության պայմանները:

Որոշվում է հանդիպումների ժամանակացույցը, որի համար դասացուցակը կազմելիս նախատեսվում են ազատ ժամեր և′ սկսնակ ուսուցչի և′ մենթորի համար, ինչպես նաև՝ մի խաղաղ վայր միասին աշխատելու համար:

Քայլ չորրորդ.  Ստուգվում է, թե արդյոք ուսումնական հաստատության ղեկավարությունը հաշվի է առնում սկսնակ ուսուցիչմենթոր համագործակցության կարևորությունը:

Սկսնակ ուսուցչի ուսումնական պարապմունքներով ծանրաբեռնվածությունը և արտադասարանական աշխատանքները չեն կարող խանգարել մենթոր ուսուցչի հետ իր ծրագրած աշխատանքին:

 

Մենթորական աշխատանքի ֆիննական խմբային մոդելը

2006-ին Ֆինլանդիայի հանրակրթական համակարգում ներդրվեց և մինչև հիմա գործում է մենթորական աշխատանքի խմբային մոդելը: Մեկ + մեկ՝ մենթոր ուսուցիչ + սկսնակ ուսուցիչ մոդելի փոխարեն սկսեց գործել մեկ + խումբ՝ բազմափորձ ու վաստակաշատ մեկ մենթոր ուսուցիչ + սկսնակ ուսուցիչների խումբ մոդելը: Մենթոր ուսուցիչը ամիսը մեկ անգամ հանդիպում է սկսնակ ուսուցիչների խմբին: Հանդիպման վայրերը կարող են տարբեր լինել՝ դպրոցի գրադարանում, սրճարանում, թանգարանում, ուսուցիչներից մեկի տանը, կամ մի որևէ այլ խաղաղ տեղ: Հանդիպում-հավաքը տևում է 1,5-ից 3 ժամ՝ ուսումնական պարապմունքներից հետո: Հանդիպման ընթացքում ջերմ ու անկաշկանդ մթնոլորտում քննարկում են ձեռքբերումները, տարբեր մարտահրավերների հաղթահարման ուղիները, իրականացվում է առաջավոր փորձի փոխանակում:

Կարծում եմ, որ մեր կրթահամալիրում հաջողությամբ կարող ենք համակցել մենթորական աշխատանքի ամերիկյան անհատական և ֆիննական խմբային մոդելները:

Ինչպիսի՞ն է ձեր կարծիքը:

 

Օգտագործված աղբյուրները

 

The Role of Teacher as Mentor

http://norssiope.fi/norssiope/mentoring/aineistot/pdf_materials/zachary_role_teacher_mentor.pdf

 

Every Teacher Needs a Mentor

https://www.edutopia.org/article/every-teacher-needs-mentor

 

The Importance of Mentoring New Teachers

http://www.incompassinged.com/2017/07/14/the-importance-of-mentoring-new-teachers/

 

Introduction to supporting and mentoring teachers

https://englishagenda.britishcouncil.org/continuing-professional-development/teacher-educator-framework/supporting-and-mentoring-teachers/introduction-supporting-and-mentoring-teachers

 

Setting up a mentoring programme

https://englishagenda.britishcouncil.org/sites/default/files/attachments/setting_up_a_mentoring_programme_v1.pdf

 

Observation as a teacher development tool

https://englishagenda.britishcouncil.org/sites/default/files/attachments/observation_as_a_teacher_development_toolv1.pdf

 

Mentor’s Feedback

https://englishagenda.britishcouncil.org/sites/default/files/attachments/feedback_mentor_observation_v1.pdf

 

Mentors and Mentees in the Finnish Model of Teachers’ Peer Group of Mentoring

https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00313831.2018.1554601

 

The Finnish Peer Group Mentoring Model

https://www.nyutdannede.no/media/1179/ossava-verme-finland.pdf

Կրոնական կամ հոգևոր կրթություն. այլոց փորձի ուսումնասիրություն

Հոգևո՞ր, թե՞ կրոնական կրթություն: Աշխարհիկ երկրներ կան, որտեղ կրոնականի փոխարեն  հոգևոր կրթությունն են կարևորում՝ համապատասխան երաժշտությամբ, գրականությամբ, բարոյագիտական նորմերով: Այլ աշխարհիկ երկրներում էլ կրոնական կրթությունը պարտադիր բայց ոչ դավանանքային ուսումնական առարկա է հանրակրթական դպրոցներում: Այդ երկրներում տարբեր կրոնների (Բուդդիզմ, Իսլամ, Քրիստոնեություն) կրոնական հասկացությունները, ծեսերը, կրոնական տոների նշանակությունների պարզաբանումները դասավանդվում են որպես գիտություն: (more…)

Անգլերենի ուսուցումը անգլիայում որպես մայրենի լեզու. այլոց փորձի ուսումնասիրում

Այլոց փորձի այս ուսումնասիրումն արվել է կրթահամալիրի մանկավարժական ակումբի ցուցումով, որի նպատակն է պարզել, թե ինչպես է իրականացվում անգլերենի ուսուցումը Անգլիայի հանրակրթական դպրոցներում՝ որպես մայրենի լեզու: Մասնավորապես, մեզ հետաքրքրում է, թե ինչ պետական և անգլերենի ուսուցման առարկայական չափորոշիչներով են առաջնորդվում, գիտելիքների և լեզվական կարողությունների գնահատման ի՞նչ չափանիշներ են ընդունված, լեզվական ի՞նչ քննություններ են կազմակերպվում սովորողների տարիքային այն խմբի համար, որը համապատասխանում է մեր հանրապետության միջին դպրոցի տարիքային խմբին՝ (11-14 տարեկաններ): Մանկավարժական ակումբին հետաքրքրում է նաև այն, թե որքանով են անգլերենի առարկայական չափորոշիչները համապատասխանում սովորողների գիտելիքները և կարողությունները ստուգող քննության պահանջներին: (more…)

Նախագծային ուսուցում. այլոց փորձի ուսումնասիրում

Նախագծային ուսուցման առաջավոր տեխնոլոգիաների որոնումները ինձ տարան ԱՄՆ Կալիֆոռնիայի նահանգի Բաք Կրթության ինստիտուտը, որն իր գիտական հետազոտություններով օգնում է դպրոցներին, ուսուցիչներին և կրթության կազմակերպիչներին կազմակերպել և լավագույն ձևով իրականացնել նախագծային ուսուցումը դպրոցներում: Հատկանշական է, որ ‹‹նախագծային ուսուցում – Project Based Teaching›› բառակապակցության փոխարեն օգտագործվում է ‹‹նախագծային ուսանում – Project Based Learning›› բառակապակցությունը, որն ավելի նպատակային ու աշակերտակենտրոն է: Ինստիտուտն ունի իր կրթական բլոգը, որից օգտվում են ուսուցիչները: Կրթական բլոգի գլխավոր խմբագիր Ջոն Լարմենը 2015-ին մի առաջնորդող հոդված է գրել՝ ‹‹Gold Standard PBL: Essential Project Design Elements – Նախագծով ուսանելու ոսկե չափորոշիչը. ուսումնական նախագծի հիմնական տարրերը››, որտեղ տվել է դպրոցական ուսումնական նախագծի գիտական բնորոշումը և նախագծերի անհրաժեշտ բաղադրիչների մանրամասն նկարագիրը, որոնցով առաջնորդվելով՝ ուսուցիչները կարող են վստահ լինել, որ գիտականորեն հիմնավորված իսկական ուսումնական նախագիծ են իրականացնում:

‹‹Նախագծային ուսուցման›› կամ ‹‹նախագծերով ուսանելու›› բնորոշումը

Նախագծային ուսուցումը ուսուցման մի մեթոդ է, որի իրականացման ընթացքում սովորողները ներգրավվում են կարճաժամկետ (մինչև մեկ շաբաթ) կամ երկարաժամկետ (մինչև մեկ կիսամյակ) նախագծային աշխատանքներում, որոնք պահանջում են ուսումնական տարբեր առարկաներին առնչվող և իրական կյանքում հանդիպող խնդիրների համալիր լուծումներ:

Ուսումնական նախագծերի հիմնական տարրերը

Նախագծային ուսուցմամբ աշխատող ուսուցիչներին օգնելու նպատակով Բաք Կրթության ինստիտուտը ուսումնական նախագծերին անհրաժեշտ հիմնական տարրերի սխեմա է առաջարկում: Սխեմայից երևում է, որ կենտրոնում նպատակային գիտելիքն է և կարողությունները:

Նախագծով ուսանելով՝ սովորողը դպրոցական ուսումնական առարկաները խորապես է հասկանում և կարողանում է իր գիտելիքները կիրառել իրական կյանքում, լուծել իրական կյանքում հանդիպող խնդիրներ:

blog_epde_gspbl_2

Կարողություններ, որոնք հաջողություն են բերում

Բովանդակային գիտելիքը և հասկացությունների հասկանալը ինքնին բավարար չեն այսօրվա աշխարհում: Դպրոցում, քոլեջում, ժամանակակից աշխատավայրում և ընդհանրապես իրենց կյանքերում մարդիկ պետք է կարողանան քննադատաբար մտածել, խնդիրներ լուծել, իրենք իրենց դրսևորել թիմային աշխատանքում: Այս բոլոր կարողությունները հաջողություն են բերում: Դրանք նաև հայտնի են որպես 21-րդ դարի կարողություններ: Հարկ է նշել, որ հաջողության կարողությունները կարելի է սովորեցնել միայն բովանդակային գիտելիքի ձեռքբերման միջոցով: Սովորողները քննադատական մտածողության կարողությունները ձեռք չեն բերում առարկայական բովանդակությունից զատ վերացական ձևով: Նրանք այդ մտածողությունը ձեռք են բերում քննադատաբար մտածելով մաթեմատիկայի, բնական գիտությունների, պատմության, մայրենի լեզվի մասին գիտելիքները ձեռք բերելիս: Առաջարկվում է, որ բոլոր ուսումնական նախագծերը կենտրոնանան այս հաջողության կարողությունների վրա՝ քննադատական մտածողություն, խնդրի լուծում, համագործակցություն և ինքնակառավարում:

Ուսումնական նախագծի հիմնական տարրերը

Մարտահրավեր խնդիրը կամ հարցը

Ամենակարևորը նախագծի առաջարկած խնդիրն է, հարցը, որը պետք է հետազոտել և լուծում ու պատասխան տալ: Այդ խնդիրը կարող է ռեալ, գործնական լինել. օրինակ՝ դպրոցը կարող է նպաստել թափոնների վերամշակման աշխատանքներին: (Այստեղ կարող ենք նշել Հայկուհի Հովհաննիսյանի նմանատիպ նախագիծը ‹‹Թուղթը աղբ չէ››: ) Նախագիծը կարող է լինել նաև վերացական խնդրի մասին. օրինակ՝ որոշել, թե երբ կարող է պատերազմը արդարացված լինել: Որպեսզի նախագիծն իրականացնելու շարժառիթը ավելի մեծ լինի, պետք է առաջարկվող խնդիրների լուծումը հետաքրքրի սովորողներին: Նրանց ոչ թե գիտելիքի և կարողությունների ձեռքբերումը պետք է հետաքրքրի, այլ խնդրի լուծումը: Օրինակ՝ այսպիսի զարգացում ենք տալիս վերը նշված նախագծերի խնդիրներին՝ «Ինչպե՞ս կարող ենք նպաստել մեր դպրոցի թափոնների վերամշակմանը» և «Արդյո՞ք արդարացված էր ԱՄՆ-ի վիետնամական պատերազմը»:

Անընդհատ հարցադրումներ

Հարցադրումներ անել նշանակում է փնտրել տեղեկություններ, կամ հետազոտել: Դա ավելի ակտիվ գործունեություն է, քան տեղեկատվական գրքից կամ համացանցից արագ ինչ-որ բան վերցնելը: Երբ սովորողները դեմ առ դեմ են բարդ խնդիրներին՝ առանց պատրաստի լուծումների, նրանք շատ կրկնողական գործողություններ և հարցադրումներ են անում և հնարավոր է, որ նրանք ավելի օպտիմալ  լուծումների հանգեն իրենց ինքնատիպ և քննադատական մտածողությամբ: Նրանք հարցադրումներ են անում, դրանց պատասխանները գտնելու համար աղբյուրների փնտրտուք են անում, հետո ավելի հեռուն գնացող հարցեր են տալիս: Այդ գործընթացը կրկնվում է մինչև նրանք խնդրի լուծմանն են հանգում, կամ էլ հարցին բավարար պատասխան են տալիս:

Նախագծերը կարող են միավորել տարբեր տեղեկատվական աղբյուրները. ավանդական գիրք կարդալը և համացանցում տեղեկատվություն փնտրելը միահյուսվում են իրական կյանքի տեղեկատվական աղբյուրներին՝ առարկայական գիտափորձերին, տվյալ բնագավառի փորձագետների հետ հարցազրույցներին: Սովորողները կարող են նաև հարցեր տալ այն մարդկանց, ովքեր օգտագործելու են իրենց նախագծով ստեղծվող արտադրանքը, կամ էլ՝ հարցումներ անել սոցցանցերում:

 Նախագծի վավերականությունը (իսկությունը)

Երբ մարդիկ ասում են, որ ինչ-որ բան վավերական է, նկատի ունեն, որ դա իսկական է, կեղծ չէ: Ուսումնական նախագծեր ձեռնարկելիս պետք է մտածել, թե որքանով են դրանք իրական կյանքին մոտ: Վավերականությունը մեծացնում է սովորողների սովորելու շարժառիթը, ձգտումները: Ուսումնական նախագծերում նշվող խնդիրները պետք է նման լինեն այն խնդիրներին, որոնց հետ մարդիկ առնչվում են իրական կյանքում. օրինակ՝ ձեռներեցները գործարար պլան են մշակում, ճարտարագետները կամուրջ են նախագծում, նախագահի (վարչապետի) խորհրդականները խորհուրդներ են տալիս տարվող քաղաքականության վերաբերյալ, լրագրողների խումբը հասարակությանը հուզող մի որևէ հարցի մասին արհեստավարժ վավերագրական ֆիլմ է ստեղծում՝ օգտագործելով տարբեր խմբագրող համակարգչային ծրագրեր: Ուսումնական նախագիծը մեծ ազդեցություն կունենա հանրության վրա, եթե սովորողները հանրային համայնքային նշանակության նախագծեր իրականացնեն. օրինակ՝ դպրոցական պարտեզի նախագծումը և ստեղծումը, հանրային զբոսայգու բարելավման աշխատանքներ կատարելը: Այստեղ տեղին է նշել մեր կրթահամալիրի ‹‹Կրթական պարտեզ բնակելի արվարձանում›› նախագիծը:

Սովորողի ձայնը և ընտրությունը

Սովորողները նախագիծն իրենցն են համարում, եթե իրենց խոսքն են ասել դրա ստեղծման գործում: Այդ դեպքում նրանք ավելի ջանասիրաբար են աշխատում: Նրանք նախագծի իրականացման վերահսկողությունը իրենց ձեռքն են վերցնում, որոշում են իրենց դերը աշխատանքի բաժանման ընթացքում՝ որպես աշխատանքային թիմի անդամ: Հետազոտական աշխատանքի ժամանակ իրենք են ընտրում տեղեկատվական աղբյուրները: Եվ հակառակը, եթե սովորողներին հնարավորություն չի տրվում նախագծի առաջարկ անել, օգտագործել իրենց դատողությունները, ապա այդ աշխատանքը նրանք չուզենալով և պարտավորված են անում՝ ըստ ցուցումների:

Անդրադարձ կատարվող կամ կատարված աշխատանքին

Ջոն Դյուին, որի մտքերը շարունակ մեզ մտածելու տեղիք են տալիս, գրել է. ‹‹Մենք փորձառությունից չենք սովորում: Մենք սովորում ենք մեր փորձառության մասին դատողություններով անդրադարձ կատարելուց››: Նախագծի իրականացման ողջ ընթացքում սովորողները և ուսուցիչը պետք է պարբերաբար անդրադարձ կատարեն իրենց անցած ուղուն՝ պատասխանելով այս հարցերին. ի՞նչ են սովորել, ինչպե՞ս են սովորել և ինչու՞ են սովորել: Այդպես անելով նրանք արժևորում են իրենց ստացած գիտելիքներն ու կարողությունները և գիտակցում են, թե որտեղ կարելի է դրանք կիրառել: Անդրադարձը կարող է լինել հպանցիկ՝ որպես դասարանական ուսուցիչ-սովորող երկխոսության, բայց այն պետք է արձանագրվի նաև նախագծի կատարողական մատյանում, ներկայացվի դպրոցի լսարանին, համայնքին: Դրանք նախագծային կատարված աշխատանքի անհրաժեշտ պաշտոնական գնահատումներ են:

Քննություն և վերանայում

Նախագծային ուսուցմամբ դպրոցում սովորողներին պետք է սովորեցնել քննության ենթարկել և գնահատել իրենց հասակակիցների կատարած աշխատանքը, իրականացվող նախագծի ընթացքը: Իրականացվող և արդեն իրականացված նախագծերը կարող են գնահատել նաև նախագծի բնագավառի փորձագետներ դրսից: Այս գործառույթը մեր կրթահամալիրում իրականացվում է տարբեր ստուգատեսների ժամանակ, երբ անվանակարգերի հանձնաժողովում ընդգրկվում են ծնողներ, այլ փորձագետներ:

Վերջնական արդյունքի հանրային ներկայացում

Ուսումնական նախագծի վերջնական արդյունքը ‹‹ապրանքը›› կարող է լինել առարկայական, շոշափելի, կամ էլ՝ մի խնդրի լուծման կամ հանրային հնչեղություն ունեցող հարցի պատասխանի ներկայացում: Նախագծի վերջնական արդյունքի հանրային ներկայացման հեռանկարը մեծացնում է նախագծի նկատմամբ լրջությունն ու պատասխանատվությունը: Մի բան է նախագծի արդյունքը ներկայացնել դասընկերներին, մեկ այլ բան է դա ներկայացնել ամբողջ դպրոցին, առավել ևս՝ դպրոցից դուրս՝ համայնքին: Նախագծի վերջնական արդյունքի հանրային ներկայացմամբ հետաքրքրվում են նաև ծնողները և այն ավելի սոցիալական բնույթ է կրում: Նախագծային ուսուցմամբ ձեռք բերվող կրթության հանրային գնահատականը ավելի բարձր է, քան առարկայական քննական թեստերից ստացած միավորները:

  

Օգտագործված աղբյուրներ

 

BIE , BUCK Institute for Education

John Larmer, 2015 “Gold Standard PBL: Essential Project Design Elements

http://www.bie.org/

Սովորողների գիտելիքների և կարողությունների գնահատումը հանրակրթական դպրոցներում. Այլոց փորձի ուսումնասիրում

ԱՄՆ  կրթության դեպարտամենտի պաշտոնական կայքի հաճախ տրվող հարցերի բաժնում   մի այսպիսի հարց կա. ‹‹Ասում են, որ թեստային քննությունները հարկադրում են ուսուցիչներին, որպեսզի նրանք դասաժամերի ընթացքում սովորողներին նախապատրաստեն թեստերին: Դա ճի՞շտ է››:

Պատասխան. ‹‹Դասարանում պետք է ուսուցանել պետական չափորոշիչների վրա հիմնված առարկայական ծրագրով: Եթե ուսուցիչները չափորոշիչներով որոշված նյութը լավ ուսուցանեն, ապա սովորողները կյուրացնեն այն նյութը, որով իրենց քննելու են և միգուցե ավելին կիմանան: Այդ դեպքում սովորողները քննությունը լավ հանձնելու համար կարիք չեն ունենա հատուկ թեստային նախապատրաստության››: Որքան ազնիվ է այս պատասխանը: Ըստ ԱՄՆ հանրակրթական դպրոցների կրթական կարգի՝ երրորդ դասարանից մինչև 8-րդ դասարանը ներառյալ սովորողները ամեն տարի պարտադիր արտաքին ամփոփիչ (summative) քննություն են հանձնում անգլերենից և մաթեմատիկայից: Ոչ մի ծնող, ոչ մի աշակերտ, ոչ մի ուսուցիչ և առավել ևս՝ կրթության բնագավառի ոչ մի ղեկավար անձ չի բողոքում այս կարգի դեմ, որովհետև ազնիվ են իրենց կյանքով ու աշխատանքով՝ թեստային պահանջները համապատասխանում են չափորոշիչներին և ամենօրյա ուսուցմանը:  Այնուամենայնիվ, Միացյալ նահանգների կրթական թեմաներով լրագրողների միության փոխտնօրեն Էրիկ Ռոբելենը իր ‹‹Testing and Test Prep: How Much is Too Much? – Թեստային քննությունը և դրան նախապատրաստվելը. որքա՞ն շատն է չափազանց շատ›› հոդվածում գրում է, որ ուսուցիչները ուստարվա ընթացքում միջին հաշվով 14 օր են ծախսում նահանգային և 12 օր շրջանային պարտադիր արտաքին քննություններին սովորողներին նախապատրաստելու համար: Այդ օրերի ընթացքում ուսուցիչները սովորողներին թեստային քննությունները հանձնելու ռազմավարությունն են սովորեցնում: Այդուհանդերձ, երկրում հաստատված կրթական կարգից չեն դժգոհում ու բողոքողներ էլ չկան, քանի որ հանրակրթական դպրոցների ուսուցիչներն ու սովորողները, կրթության շրջանային, նահանգային համակարգողները և երկրի կրթության դեպարտամենտը ազնվությամբ ու պատասխանատվությամբ են վերաբերվում հաստատված կարգին՝ ուսուցումը, քննական թեստերը համապատասխանում են ընդունված չափորոշիչներին: Մոտավորապես նույն կրթական կարգն է գործում նաև շատ այլ երկրներում: Այո, դաժան է, բայց ազնիվ է: Այն ինձ հիշեցնում է հայկական ժողովրդական հնագույն Լախտի խաղը, որը ցավոտ է, բայց ոչ ոք չի տրտնջում. դու համաձայնվել ես խաղի կանոնններին ու ամեն ինչ ազնիվ է:

Այդուհանդերձ, այնպիսի առաջադեմ մանկավարժներ, ինչպիսիք են Քեն ՌոբինզոնըՋոն Հոլտը, Ջոն Թեյլոր Գատոն և Լուիս Փոլ Բենեզեթը այլընտրանքային մոտեցում են ունեցել ԱՄՆ կրթական համակարգին: Օրինակ՝ Ջոն Հոլթը կրթության իսկական բարեփոխումը տեսնում էր տնային կրթության մեջ՝ կրթության ապադպրոցականացման մեջ: Ջոն Թեյլոր Գատոյի «Միացյալ Նահանգների բթացումը. պարտադիր դպրոցական կրթության թաքցրած ծրագիրը» (Dumbing US down: The Hidden Curriculum of Compulsory Schooling) 1992-ին գրած գրքի 200000 օրինակը արագ վաճառվեց, և այն շարունակվում է վերահրատարակվել: Գիրքը ցույց է տալիս, թե որքան մեծ է դպրոցի բացասական ազդեցությունը երեխայի կրթության գործում: Լուիս Փոլ Բենեզեթը մաթեմատիկայի ուսուցման նոր հեղափոխական առաջարկություններ և գործնական քայլեր է կատարել ԱՄՆ կրտսեր և միջին դպրոցներում 1929-1932թթ: ԱՄՆ ժամանակակից մանկավարժ Քեն Ռոբինզոնը իր հրապարակային ելույթներում, հոդվածներում անընդհատ պայքարում է ամերիկյան դպրոցներում երեխաների ստեղծականությունը սպանողների դեմ: Բայց և այնպես, պետական կրթական համակարգը չափազանց դժվարաշարժ-ծանր մեքենա է, չի փոխում կրթության կազմակերպման ձևերն ու գնահատման գործիքները, քանի որ դրանք հարմարեցված են այն ծրագրին և առաքելությանը, որին ծառայում է։

Հանրակրթության ձեռքբերումների միջազգային գնահատման ծրագրով (PISA) երեք տարին մեկ անցկացվող մրցույթների արդյունքներից պարզ է դառնում, որ սովորաբար առաջին և միջին տեղեր են զբաղեցնում այն երկրները, որտեղ վերը նշված կրթական կարգն ամենախիստ ձևով է իրականացվում (Չինաստան, Հոնկոնգ, Ճապոնիա, Կորեա, Սինգապուր (վերջերս այս երկրում կրթական այլ զարգացումներ են ընթանում), ԱՄՆ, Էստոնիա, Շվեյցարիա, Լեհաստան, Նիդերլանդներ…): ԱՄՆ-ը գրեթե միշտ միջին տեղերն է զբաղեցրել:

Նշված ցուցակում միտումնավոր կերպով չներառեցի միշտ պատվավոր առաջին տասնյակում իր տեղը զբաղեցնող Ֆինլանդիային՝ մի երկիր, որտեղ 1980-ականների կրթական հեղափոխությամբ լիովին ապակենտրոնացվեց կրթության կառավարումը՝ ուսուցչին տալով գործելու ազատություն, ցուցաբերոլով նրա նկատմամբ լիակատար վստահություն, և միևնույն ժամանակ, հոգատարությամբ, ու մեծագույն հարգանքով մոտեցում ցուցաբերելով յուրաքանչյուր սովորողի անձին՝ նրա անհատականությանը: Այս առումով «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը իր հեղինակային, այլընտրանքային մանկավարժական մոտեցումներով որոշակի ընդհանրություններ ունի Ֆինլանդիայի կրթական համակարգի հետ: Ֆինլանդիայում մինչև երեխայի 3 տարեկան դառնալը ծնողներից մեկին աշխատավարձ են տալիս, որպեսզի նա ոչ մի այլ տեղ չաշխատի և միայն զբաղվի երեխայի խնամքով: Մեր կրթահամալիրում հնարավորություն է տրվում մայրերին մինչև երեխայի 2 տարեկան դառնալը, ցանկության դեպքում, շարունակել մանկավարժական աշխատանքը մեդիայի օգնությամբ՝ իր երեխայի զարգացմանը վերաբերող դիտարկումներով, հոդվածներով, թարգմանություններով, ինչպես եղել է օրինակ՝ Մանուշակ Աբրահամյանը, հիմա էլ՝ Մարգարիտ Սարգսյանը:

2015 թվականին աշխարհը սկսեց խոսել այն մասին, որ Ֆինլանդիայում հենց առաջին դասարանում երեխաներին սկսում են սովորեցնել տառերը և համակարգչային մուտքագրումը: Նույն մոտեցումը մեր կրթահամալիրում սկսվել է իրագործվել ավելի վաղ: Ֆինլանդիայում երեխային դպրոց ընդունելիս չեն քննում նրա գիտելիքները, մտավոր կարողությունները ախտորոշիչ թեստերով, ինչպես անում են օրինակ՝ Ամերիկայում և մեր հանրապետության շատ դպրոցներում: Մեր կրթահամալիրում կրթությունը նույնպես ներառական է: Սովորողները չեն տեսակավորվում ըստ իրենց մտավոր կարողությունների: Մեր կրտսեր դպրոցներում սովորողներին չեն գնահատում մինչև երրորդ դասարանը ներառյալ, իսկ 4-5-րդ դասարաններում, Միջին և Ավագ դպրոցներում սովորողները ամենօրյա ընթացիկ գնահատականներ չեն ստանում: Նրանք գնահատվում են ըստ ստեղծական և հետազոտական մոտեցում պահանջող նախագծային աշխատանքների, որոնց արդյունքները երևում են ուսումնական բլոգներում: Այլ հարց է, թե ինչ հաջողությամբ են դա իրականացնում բոլոր դասավանդողները և սովորողները: Ֆինլանդիայում սովորողներն ընդհանրապես թվանշաններով չեն գնահատվում: Ուսուցիչները նախընտրում են գիտելիքների և կարողությունների ձևաչափական ստուգումները (Formative testing), որոնց հիմնական նպատակն է պարզել, թե որքան լավ են սովորողները յուրացնում ծրագրային նյութը: Ուսուցիչն իր մոտ մոտավորապես այսպիսի նշումներ է անում յուրաքանչյուր սովորողի անվան դիմաց. «լավ է, կարիք ունի լրացուցիչ վարժանքի, թեմայի N կետի բացատրության կարիքն ունի…:  Այդ նշումներն ուսուցիչը գաղտնի է պահում. չի ցույց տալիս դրանք ո′չ սովորողին, ո′չ նրա ծնողին և ո′չ էլ դպրոցի տնօրենին: Այդ նշումները յուրաքանչյուր սովորողի հետ անհատական աշխատանք տանելու համար են: Ֆինն ուսուցիչները սովորողների գիտելիքների և կարողությունների ստուգման համար հաճախ են դիմում նաև ինքնագնահատման մեխանիզմին: Գնահատման այս ձևը օգտագործվում է նաև մեր կրթահամալիրում:   Ոչ մի ֆինն սովորող վատ չի զգում այն բանի համար, որ ուշ է հասկանում մի որևէ լեզվական, մաթեմատիկական կամ բնագիտական երևույթ, նույն կերպ էլ՝ ոչ մի սովորող չի ունենում հպարտանալու զգացողություն այն բանի համար, որ բոլորից շուտ է հասկանում այդ երևույթները: Չի ստեղծվում արհեստական մրցակցություն: Ֆինլանդիայի դպրոցների պատերին չկան գերազանցիկների լուսանկարներով ցուցանակներ: Մեր կրթահամալիրում նույնպես չեն կարևորվում գերազանցիկները՝ շնորհիվ անհատական ուսումնական պլանների և ընտրությամբ գործունեության:

Ֆինլանդիայում հանրակրթական դպրոցի սովորողը առաջին անգամ պետական քննություն է հանձնում հիմնական դպրոցը ավարտելիս՝ 16 տարեկանում, սակայն այդ առաջին քննությունը սթրեսային չէ ո′չ սովորողների, ո′չ ուսուցիչների և ո′չ էլ՝ ծնողների համար: Ինչու՞: Պատասխանը որքան կարճ է, նույնքան էլ՝ պարզ: Պետությունը իր կրթական համակարգով յուրաքանչյուր սովորողի գիտելիքների և կարողությունների երաշխավորն է: Այդ ինչպե՞ս: Հիմնական դպրոցի յուրաքանչյուր սովորողի վրա պետությունը ծախսում է տարեկան $ 7200: Հիմնական դպրոցում  ուսումնառության բոլոր տարիներին սովորողներին ամեն օր երեքանգամյա սնունդ են տալիս, որի համար ծնողները չեն վճարում և բոլոր սովորողները անխտիր մնում են երկարօրյա ռեժիմում, որի համար ծնողները նույնպես ոչինչ չեն վճարում:  Դասերից հետո սովորողներն ըստ իրենց նախասիրությունների մասնակցում են սպորտային, երաժշտական կամ այլ ակումբների պարապմունքներին, խաղերին: Ժամանակ է տրամադրվում նաև կատարելու ուսուցիչների հանձնարարությունները, որոնք չեն կոչվում տնային հանձնարարություններ, քանի որ դրանք դպրոցում են արվում մինչև երկարօրյայի վերջը՝ մանկավարժ-մասնագետի հսկողությամբ: Սովորողները տուն են գնում՝ իրենց հանձնարարությունները կատարած ու նոր թեման էլ՝ հասկացած, իսկ հաջորդ օրը դպրոց են գալիս նույն անհոգ ուրախությամբ: Ուսուցիչները իրենց օրագրերում կանոնավոր կերպով խոսքային՝ վերբալ ձևով գնահատում են յուրաքանչյուր սովորողի առաջադիմությունը ըստ առարկայական ծրագրի: Թվանշային գնահատականներ չեն դրվում:  Հիմնական դպրոցն ավարտելիս սովորողները ամփոփիչ քննություն են հանձնում իրենց հիմնական ուսուցչի կազմած թեստերով: Հենց սովորողների ուսուցիչներն էլ հանձնում են հիմնական դպրոցի ավարտական վկայականները: Այս երկրում $ 5000 աշխատավարձ ստացող ուսուցչի հեղինակությունը բարձր է և նրան վստահում են մինչև վերջ: Քննության արդյունքները չեն հրապարակվում: Յուրաքանչյուր սովորող իմանում է միայն իր արդյունքի մասին, որն իր համար անակնկալ չէ՝ շնորհիվ պարբերաբար արվող ինքնագնահատման մեխանիզմի: Քննության արդյունքների հիման վրա սովորողների մոտ 60 %-ը շարունակում է իր ուսումը ավագ դպրոցում, որից հետո ճանապարհ է բացվում դեպի համալսարանները, իսկ 40 %-ը շարունակում է իր կրթությունը արհեստագործական ուսումնարանում: Ավագ դպրոցն ավարտելիս սովորողները առաջին անգամ արտաքին քննություն են հանձնում: Քննությունը կազմակերպում է կրթության նախարարությունը և կոչվում է National Matriculation Examination—Ազգային ավարտական քննություն: Սովորողները քննություն են հանձնում հետևյալ 4 առարկաներից՝ 1.պարտադիր մայրենի լեզու, որն իր մեջ ունի նաև ինքնուրույն տեքստ շարադրելու առաջադրանք 2. ընտրում են հետևյալ 4 ուսումնական առարկաներից երեքը՝ երկրորդ ազգային լեզուն(ֆիններեն՝ շվեդական ծագում ունեցողների համար և շվեդերեն՝ ֆինն ծագում ունեցողների համար ), օտար լեզու, մաթեմատիկա կամ բնագիտական  որևէ առարկա, կամ էլ՝ հումանիտար առարկաներից մեկը: Լեզուների և մաթեմատիկայի համար կա թեստերի 2 տարբերակ. հիմնական (basic)՝ համեմատաբար հեշտ առաջադրանքներով և (advanced), որն ավելի բարդ առաջադրանքներ ունի: Օտար լեզվի քննությունն իր մեջ ներառում է գրելու կարողությունը, կարդալով և լսելով հասկանալու կարողությունները: Համալսարաններն իրենք են կազմակերպում իրենց ընդունելության քննությունները՝ հաշվի առնելով ավարտական քննությունների գնահատականները:

Այն սովորողները, ովքեր ընտրում են արհեստագործական ուսումը 9-րդ դասարանից հետո, Ազգային ավարտական քննությունը չեն հանձնում, բայց իրավասու են լինում դիմելու համալսարան՝ արհեստագործական ուսումնարանը ավարտելուց հետո:

Տրամաբանական ու եզրահանգող հարց ՀՀ ԿԳ նախարարությանը

Կարո՞ղ եք այժմյան իններորդցիների գիտելիքների և կարողությունների երաշխավորը լինել 2016-ի մայիսին: Եթե այո′, ապա ի՞նչ տրամաբանությամբ:

Տրամաբանական չէ հենց այս ուսումնական տարվա վերջին անաչառ քննություն անցկացնելը: Իններորդցիները պաշտոնական դիրքերը չարաշահած պաշտոնյաներ չեն, որ բռնացվեն ու նրանց ուսուցիչներն էլ պարսավանքի ենթարկվեն: Ձեր լեզվով ասած՝ քայլ արե′ք, առանց ցնցումների, հոգատար հետևողականությամբ բարեփոխեք մեր կրթական համակարգը: Կա այլ երկրների և «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի առաջադեմ մանկավարժական փորձը:

 

 

Օգտագործված տեղեկատվություն համացանցից

 

  1. Educational website for reporters, parents and community members -“The Glossary of education reform
  2. Glossary of Education – Standerdized Tests
  3. US Department of Education Frequently asked questions
  4. https://www2.ed.gov/nclb/accountability/ayp/testing-faq.html#4
  5. Kinds of Exams
  6. Testing and Test Prep: How Much is Too Much?
  7. Education in Finland
  8. Matriculation Examination in Finland
  9. Finnish National Agency of Education – Organization of Education
  10. Սինգապուրում երեխաներն այլևս քննության արդյունքներով չեն գնահատվի
  11. Յուրա Գանջալյան – Գնահատե՞լ, թե՞…
  12. Այլոց փորձի ուսումնասիրում – Անընդհատ սերտել ու անընդհատ քննությու՞ն տալ
  13. Յուրա Գանջալյան – Ավարտական քննությունը պետք է արտահայտի չափորոշչային կարողությունները
  14.  Սուսան Մարկոսյան – Նորից նույն թեմայով

 

Երբ դասարանում ուսումնական հատուկ կարիքով երեխաներ կան

Այս հարցով անգլերեն տեղեկատվությունը բավականին մեծ է: Կան բազմաթիվ հոդվածներ, ուսումնասիրություններ, դասավանդողների և ծնողների դիտարկումներ: Տեղեկատվության այս մեծ հոսքում ինձ առանձնապես հետաքրքրում էին այն հոդվածներն ու ուսումնասիրությունները, որոնք պարունակում էին իրական կյանքում, իրական դպրոցում և դասարանում փորձարկված ու հաջողություն ունեցած մանկավարժական մոտեցումները: Այս նշանաբանով համացանցային իմ որոնումները տարան ինձ TeacherVision դասավանդողների մասնագիտական կայքը, որից օգտվում է ամերիկյան ուսուցիչների 1/3 –րդ մասը: Ուսումնական հատուկ կարիք ունեցող երեխաները միմյանցից տարբերվում են և, հետևաբար, տարբեր են նաև նրանց հատուկ կարիքները: Այնուամենայնիվ, նրանք ունեն որոշակի ընդհանրություններ և դասավանդողների, հոգեբանների, լոգոպեդների ու հատուկ մանկավարժների առաջնային կարևորություն ունեցող աշխատանքը այդ տարբերություններն ու ընդհանրությունները նկատելն է: Կայքում նշված են մշտադիտարկումների արդյունքում ուրվագծված այն ընդհանրությունները, որոնք այս կամ այն չափով բնորոշ են հատուկ կարիքով սովորողների համար: Ուսումնական հատուկ կարիքով երեխաների ընդհանրությունները.

  • Նրանք ունեն թույլ զարգացած կարճատև և երկարատև հիշողություն
  • ունեն հանդուրժողականության ցածր և հիասթափության բարձր մակարդակներ
  • ունեն ինքնագնահատման թույլ զգացողություն
  • դյուրագրգիռ են
  • նրանց համար դժվար և նույնիսկ անհնար է երկար ժամանակ աշխատել միևնույն առաջադրանքի վրա:
  • անմիջական են արտահայտվելիսհաճախ չեն կարողանում վերահսկել իրենց հույզերը
  • հեշտությամբ են շփոթվում
  • պահանջկոտ ու հրամայական տոնով են խոսում
  • դժվարությամբ են աշխատում ուրիշների հետ
  • դժվարանում են մտապահել բարդեցված ցուցումները և այն ցուցումներըորոնք տևական ժամանակ առաջ են ասվել
  • մեծ և փոքր մկանային խմբերի համակարգման (կոորդինացիայիխնդիրներ ունեն
  • ձեռագիրը վատն է
  • վատն է ժամանակի զգացողությունը

 

Հաշվի առնելով ուսումնական հատուկ կարիքով երեխաների նշված ընդհանուր դժվարությունները՝ առաջարկվում է ուսուցանելու հետևյալ ռազմավարությունը.

  • Ընթերցելով հասկանալու դժվարություններ ունեցող երեխաներին ուսուցանել բանավոր բարձրաձայն ընթերցանությամբ: Թեստերը և ընթերցանության նյութերը տալ նյութի ձայնագրություններով:
  • Հաճախակի ստուգել հնարավոր առաջընթացը: Նրանք պետք է իմանան, թե որքան են առաջադիմել իրենց անհատական ծրագրում:
  • Անմիջապես անդրադարձ կատարեք հատուկ կարիքով սովորողների կատարած աշխատանքին: Նրանք պետք է իմանան, թե ինչ են սովորել:
  • Որքան հնարավոր է նրանց գործունեությանը վերաբերող առաջադրանքները պետք է կարճ լինեն: Երկար նախագծերը հուսահատեցնում են նրանց:
  • Սովորելու դժվարություններ ունեցող երեխաները դժվար են ընկալում վերացական տերմինները և հասկացությունները: Որքան հնարավոր է առարկայական դարձրեք այն, ինչը նրանք սովորում են. տվեք նրանց իրեր, որոնց կարելի է շոշափել, լսել, որոնցից հնարավոր է հոտ քաշել և այլն:
  • Սովորելու դժվարություններ ունեցող սովորողները կարիք ունեն և պետք է ստանան արված աշխատանքին հատուկ գովասանքներ: «Լավ ես արել» կամ «Ինձ դուր է գալիս քո աշխատանքը» ասելու փոխարեն պետք է մեկնաբանությունը կապել արված աշխատանքի հետ՝ նշելով որոշ մանրամասներ:
  • Եթե անհրաժեշտ է, կրկնեք առաջադրանք կատարելու ձեր ցուցումները գրավոր և բանավոր կերպով: Նման երեխաների համար նյութն ընկալելի է լինում, երբ որքան հնարավոր է շատ զգայարաններ են մասնակցում այդ գործում:
  • Խրախուսեք համագործակցությամբ սովորելու գործունեությունները, երբ դա հնարավոր է:         

Ուսումնական հատուկ կարիքով երեխաներ ունեցող ներառական դասարանների համար մի քանի ռազմավարական գործունեություն է առաջարկում Ջիմ ՄակՔլաֆերտին «Autism Resources and Community-Աուտիզմի ռեսուրսները և համայնքը» անունով մասնագիտական բլոգում:

  • Աուտիզմով երեխաների ուշադրությունը գրավելու համար ուսուցումն իրականացրեք համակարգչային ծրագրերով:  

Միացյալ նահանգներում լայնորեն կիրառվում է «Brain Parade See.Touch.Learn – Ուղեղի շքերթ՝ տես, շոշափիր, սովորիր» համակարգչային ծրագիրը, որը անվճար և հասանելի գործիք է աուտիկ երեխաների հետ աշխատելու համար: Ծրագիրն ունի հավաստագրված վարքային վերլուծաբանների ստեղծած 4400 պատկեր և 2200 վարժություն: Մանկավարժները կարող են ստեղծել նաև իրենց պատկերները, որոնք կարող են հատուկ կարիքով սովորողների համար գրված դասի անձնավորված պլաններ լինել: Մեկ միօրինականացված թեմատիկ պատկերներով դասը կարող է մի քանի այլ արդյունավետ դասերի պլաններ հուշել: «Տես, շոշափիր, սովորիր» ծրագիրը հետազոտվել և ներդրվել է աշխարհի տարբեր երկրների դպրոցներում: Այն ապացուցել է, որ արդյունավետ գործիք է աուտիզմով երեխաների հետ աշխատելու համար:

  • Եթե հնարավոր է, դասասենյակում նստարանները պետք է շարքով դնել, այլ ոչ թե շրջանաձև:

Աուտիզմով սովորողները իրենց անձնական տարածքի կարիքն ունեն: Այդպես նրանց համար կենտրոնանալը   ավելի  հեշտ  կլինի:  Ուշադրության պակասով  և գերակտիվ սովորողները շատ շուտ են շեղվում  իրենց  առաջադրանքից: Այդ պատճառով էլ նրանց պետք է նստեցնել ուսուցչի դիմաց:

  • Բանավոր հաճախակի հուշեք, թե ինչ պետք է անել:Համոզված եղեք, որ ձեր ցուցումները հասկանալի են: Կրկնեք ձեր ցուցումները, եթե սովորողը թվում է, որ չի հասկանում, թե ինչ եք ասում:
  • Օգտագործեք դիդակտիկ նյութեր, ինչպիսիք են՝ աղյուսակները, գրաֆիկները, նկարները:‹‹Տես, շոշափիր, սովորիր›› համակարգչային ծրագիրը բաղկացած է գունավոր, վառ նկարներից, որոնք պետք է, որ  գոհացնեն  նրանց:  Աուտիզմով երեխաները լավ են արձագանքում նոր տեխնոլոգիաներին: ‹‹Տես,շոշափիր,սովորիր›› ծրագիրը թույլ է տալիս նրանց ինտերակտիվ  լինել դասի  ընթացքում:
  • Որոշ դասարանական գործունեություններ, նախագծեր իրականացնելիս աուտիզմով երեխային կարելի է կցել մի համատեղելի հասակակցի, ով միայն դրականորեն կարող է ազդել:
  • Հատուկ կարիքով սովորողները պետք է ունենան օրվա կանխատեսելի ծրագիր: Նախօրոք նրանց ասեք, եթե փոփոխություն է լինելու: Ասեք նրանց նախատեսվող ճամփորդության մասին, սպասվող հատուկ հյուրի կամ էլ՝ փոխարինող ուսուցչի մասին:
  • Սովորեցրեք նրանց սոցիալական հմտություններ, ինչպիսիք են ձեռք բարձրացնելը, հերթով մի բան անելը, ընկերոջ հետ ունեցածով կիսվելը:

Այս ամենը պետք է ընդգրկվի նրանց ուսումնական ծրագրում: Բոլոր մնացած սովորողների համար էլ նման հիշեցումները դրականորեն են ազդում: Աուտիզմով երեխաները հաճախ են ունենում ինքնախթանման վարքային դրսևորումներ. անտեղի ծափ տալը, տեղում ճոճվելը, կամ նույնիսկ ինքն իրեն ապտակելը: Դասարանի մյուս սովորողներին պետք է հասկացնել, որպեսզի նրանք ըմբռնումով մոտենան այդ վարքային դրսևորումներին:

  • Տվեք նրանց կարճատև ընդմիջման հնարավորություն:

Երբեմն տեղից վեր կենալը և դասասենյակում քայլելը կարող է բարերար հանգստություն տալ աուտիզմով երեխաներին: Կարող եք այդ պահին կարճ խաղ խաղալ: Ուսուցիչը պետք է զգա, թե երբ է հատուկ կարիքով երեխան կարճատև հանգստի կարիք ունենում:

  • Ուշադրություն դարձրեք հատուկ կարիքով սովորողի ուժեղ կողմերի վրա:

Եթե երեխան մի որևէ բան լավ է անում, նա կարիք ունի, որ ցուցադրի դրանք դասարանում: ‹‹Տես,շոշափիր,սովորիր›› ծրագիրը մեծապես օգնում է այս գործում, եթե ուսումնական ծրագիրը կազմված է սովորողի անհատական հետաքրքրությունների հիման վրա:

Նկատելի ձեռքբերումների հասած փորձառու ծնողի դիտարկումներ      

 Միչիգանում ապրող աուտիզմի զարգացման խանգարումով 11-ամյա Լուիի մայրն է  Կարեն Վանգը: Լուին արդեն կարողանում է մասնակցել համայնքային միջոցառումներին, որոշ չափով լավացել է նրա մարդկանց հետ շփվելու հաղորդակցվելու ունակությունները: Կարեն վանգին հաճախ են հարցնում, թե ինչպես է նա կարողացել հասնել այդ հաջողություններին: Նա մասնակցում է ծնողական կլոր-սեղան քննարկումներին և պատրաստակամությամբ է փոխանցում իր փորձը երիտասարդ ծնողներին: Ահա′ Կարեն Վանգի և իր որդի Լուիի հաջողությանը նպաստած մի քանի մանկավարժական մոտեցումներ, որոնք Կարեն Վանգը ներկայացրել է իր «8 Important Tips for Working with a Special Needs Child – Ութ կարևոր խորհուրդ, թե ինչպես պետք է աշխատել հատուկ կարիքով երեխայի հետ». Այդ ութ խորհուրդներից ընտրեցի միայն երեքը:

  • Ձգտեք փոխազդեցության (ինտերակտիվ) կապ ստեղծել

Մեծահասակների ամենամեծ սխալն այն է, որ չեն կարողանում փոխազդեցության կապ ստեղծել հատուկ կարիքով երեխաների հետ: Սովորաբար նրանք փորձում են հարցեր տալ նման երեխաներին. մի բան, որն ատում են աուտիզմով տառապող երեխաները: Մեծահասակի և երեխայի միջև քաղաքավարի խոսակցություն սկսելու ու վարելու կանոնները վերաբերում են նաև հատուկ կարիքով երեխաներին: Եթե ուզում եք, որ երեխան ասի իր անունը, նախ պետք է ինքներդ ներկայանաք: Եթե առաջին ծանոթությունն է, մոտեցեք երեխային, սիրալիր բռնեք նրա ձեռքը, կամ էլ ձեր ձեռքը դրեք նրա ուսին, ասեք ձեր անունը, բացատրեք այն գործունեությունը, որով նա պետք է զբաղվի և հետո միայն, երբ մի փոքր արդեն փոխազդեցության մեջ եք նրա հետ, կարող եք հարցնել նրա անունը: Երբ բացատրում եք կատարելիք գործունեության քայլերը, աշխատեք որքան հնարավոր է շատ նայել իր աչքերին: Ձեր միջև դրական փոխազդեցություն կհաստատվի, եթե նա նույնպես նայի ձեր աչքերին:

  • Դիտարկումներ արեք

Հատուկ կարիքով երեխաները հաճախ չեն կարողանում խոսքերով ասել, թե ինչ են իրենք ուզում: Հիշեք, որ նրանց վարքը շատ հաճախ պատմում է նրանց այդ պահի հույզերի մասին: Նրանք իրենց վարքով էլ են հաղորդակցվում: Եթե չեք հասկանում վարքի որոշ դրսևորումներ, հարցրեք նրանց ծնողներին:

  • Որքան հնարավոր է շատ դիդակտիկ նյութեր օգտագործեք

Ուսումնական հատուկ կարիքով երեխաներ են համարվում նաև առանձնահատուկ օժտվածություն ունեցողները:

TeacherVision կայքը անդրադարձել է օժտվածերեխաների հետ աշխատանքին:

Օժտված երեխաների բնորոշ գծերը

  • Օժտված երեխաները հետաքրքրության բարձրմակարդակ և լավ զարգացած երևակայությունունեն:
  • Հաճախ ոչ սովորական պատասխաններ են տալիսսովորական հարցերին:
  • Կարող են հիշել և վերարտադրել մեծ քանակիտեղեկատվություն:
  • Կարող են ոչ միայն ինքնատիպ լուծումներ տալխնդիրներինայլ նաև առաջարկել ինքնատիպխնդիրներ:
  • Երկար ժամանակ կարող են մի որևէ խնդրի վրակենտրոնացած մնալ:
  • Հաճախ նրանք անկախ սովորողներ են:

Օժտված երեխաների ուսուցումը

Օժտված երեխաների ամենաընդհանուր և անփոփոխբանը նրանց հարցեր տալն է և մանկավարժներիցպահանջվում է դրսևորել ստեղծական ու նորարարականունակությունների սահմանային հնարավորությունները:

  • Թույլ տվեք օժտված երեխաներին իրականացնելիրենց նախաձեռնած նախագծերըԹույլ տվեքորիրենք ընտրեն այն հարցերըորոնցպատասխանները հետաքրքրում են իրենց:
  • Տվեք օժտված երեխաներին անավարտ խնդիրներովզբաղվելու հնարավորությունայնպիսի խնդիրներ,որոնք չունեն ոչ ճիշտ և ոչ էլ սխալ պատասխաններ,կամ էլ որևէ այլ կանխակալ պատկերացումներ:
  • Շեշտը դրեք տարաբնույթ մտածողության վրա՝օգնելով նրանց կենտրոնանալ հնարավոր այլուղղությունների փնտրտուքների վրաայլ ոչ թե՝գտնելու հարցերի կանխորոշված պատասխանները:
  • Այնպիսի խնդիրներ պետք է տաք օժտվածերեխաներինոր իրենք իրենց եզրակացությամբհանգեն դրանց լուծմանըայլ ոչ թե՝ ձեր մշակածլուծման ձևերով:
  • Խրախուսեք ու ոգևորեք օժտված երեխաներին,որպեսզի նրանք դասարանում առաջնորդություննիրենց ձեռքը վերցնենՊետք է միշտ նկատիունենաքոր օժտված սովորողները սոցիալապեսուշ են հասունանում:   

Ամփոփում

Ամփոփելով այլոց փորձի այս ուսումնասիրությունը, պետք է ասեմ, որ բոլոր հոդվածներում նշվում են միայն մանկավարժահոգեբանական վերաբերմունքի տարբեր ձևեր, որոնք չեն ենթադրում ուսումնական անհատական պլանի փոփոխություն, ինչպես նաև՝ ուսումնական հարմարեցված միջավայրի ստեղծում: Դրա գլխավոր պատճառն այն է, որ առաջարկություններն ուղղված են բոլոր հանրակրթական դպրոցներին, որոնք, միգուցե, չունեն «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հնարավորությունները, որոնց մասին վերջերս գրել ենՔնարիկ Ներսիսյանը և Աննա Գանջալյանը: Վստահ եմ, որ ճիշտ օգտագործելով մեր կրթահամալիրի այլընտրանքային հեղինակային մանկավարժության ընձեռած հնարավորությունները և ստեղծված ուսումնական միջավայրը, ուսումնական հատուկ կարիքով տասնյակ երեխաներ կբարելավեն իրենց ուսումնական և սոցիալական կյանքը:

Աղբյուրներ

Kathryn Stout  Strategies for Teaching Kids with Special Needs

Effective Teaching Strategies for Special Education

TeacherVision  Teaching Students with Special Needs

Karen Wang  8 Important Tips for Working with a Special Needs Child

Jim McClafferty  Classroom Management Strategies for Children with Special Needs

Քնարիկ Ներսիսյան «Անհրաժեշտ պայմաններ և հարմարեցված միջավայր յուրաքանչյուր սովորողի համար»

Աննա Գանջալյան «Ներառական կրթության բարելավումը կրթահամալիրում»

Կերպարվեստը և տեխնոլոգիան հանրակրթության մեջ. այլոց փորձի ուսումնասիրություն.

Թվային գործիքներն օգնում են ստեղծելու կերպարվեստի գործեր

Երբ Google-ի փնտրման համակարգում տրվում է «Fine Arts and Technology at Public Schools – Կերպարվեստը և տեխնոլոգիան հանրակրթական դպրոցներում» փնտրման հրահանգը, ուսուցանող կայքերի և առանձին հոդվածների հիմնական ուղղությունները սրանք են լինում՝ « համակարգչային ծրագրերով նկարչություն, գրաֆիկական դիզայն, անիմացիա և հատուկ էֆեկտներ, մեդիա դիզայն, միջավայրի խելացի ձևավորում, ֆիզիկական օբյեկտների ձևավորում համակարգչային ծրագրերի օգնությամբ…»: Երբ բացում ենք Կարինե Մացակյանի ղեկավարությամբ գործող կրթահամալիրի Գեղարվեստի ուսումնական կենտրոնի բլոգը, (կերպարվեստ, դիզայն, տեխնոլոգիա) տեսնում ենք հետևյալ բաժինները՝ «անիմացիայի լաբորատորիա, կայքերի ձևավորում, միջավայրի ձևավորում, գրաֆիկական դիզայն…»: Կարելի է վստահաբար ասել, որ կրթական այս ոլորտում նույնպես մեր կրթահամալիրի գործունեության ուղղությունները համընկնում են համաշխարհային ժամանակակից ուղղություններին: Կարինե Մացակյանը իր Գեղարվեստի ուսումնական կենտրոնով, Գրիգոր Խաչատրյանը իր ‹‹Միջավայր, փոխազդեցություններ, շարունակականություն›› նախագծով բավականին մեծ աշխատանք են կատարել և տարբեր երկրների հանրակրթական ուսումնական հաստատություններ կարող են ուսումնասիրել մեր կրթահամալիրի փորձն այս ուղղությամբ: Այնուամենայնիվ, Օտար լեզուների ուսումնական լաբորատորիայի ներկայիս խնդիրն է ուսումնասիրել այլոց առաջադեմ փորձը՝ ‹‹Կերպարվեստը և տեխնոլոգիան հանրակրթական դպրոցում›› ուղղությամբ և մեր տեղեկատվությամբ  ինչ-որ կերպ օգտակար լինել կրթահամալիրի Գեղարվեստի ուսումնական կենտրոնի գործունեությանն ու զարգացմանը:

Կանադական www.technokids.com–ը կրթական հաստատություններում  տեխնոլոգիաների ներդրման առաջատար կայքերից է աշխարհում, իսկ Հելլա Քոմաթը այդ կայքի առաջատար փորձագետ մասնագետն է, որն արդեն 30 տարի է, ինչ զբաղված է Օնտարիոյի նահանգի հանրակրթական դպրոցներում կրթական տեխնոլոգիաների ներդրմամբ և նույնիսկ ունի իր գրական անունը՝ Տեխնո-Հելլա:

Տեխնո-Հելլան իր ‹‹Create with Google Drawings and Slides›› հոդվածում

հռետորական հարց է բարձրացնում. կարո՞ղ են կրտսեր դպրոցի սովորողները գործածել թվային գործիքներ՝ կերպարվեստի գործեր ստեղծելու համար և հետևում է իր իսկ դրական պատասխանը. «Այո, նրանք կարող են դա անել TechnoGallery ծրագրի միջոցով»:

Technokids ընկերության մշակած այս ծրագիրը կրթական նպատակներ է հետապնդում և նախատեսված է 1-5-րդ դասարանների  սովորողների համար: Ծրագրի օգնությամբ տեխնոլոգիան համակցվում է կերպարվեստի ուսուցմանը: Ուսուցչի ուղղորդող միջամտությամբ սովորողները կերպարվեստի յուրօրինակ գործեր են ստեղծում, որոնցով պատմություն են պատմում, ուղերձ են հղում և մտքեր արտահայտում՝ միաժամանակ, զարգացնելով նաև համակարգչով աշխատելու հմտությունները:

Ծրագիրը սկզբում սովորեցնում է գիծ քաշելու և գծին ձև տալու կարողությունը Google Drawings-ով: Երբ արդեն սովորողները կարողանում են գծերի միջոցով տալ տարբեր առարկաների ձևերը, նրանք արդեն կարող են կիրառել այս ունակությունը մուլտֆիլմերի կերպարներ նկարելու համար:

face1

Կիրառելով իրենց ունակությունները սովորողները կարողանում են նկարի միջոցով պատմություն պատմել:

rain-storm

Ծրագիրը սովորեցնում է նաև, թե ինչպես կարելի է սովորական տառերին տալ գույներ և ձևեր՝ ինչը տեքստը դարձնում է նկարի մի մասը:

words-sentence

Ուսումնառության հաջորդ էտապում սովորողները ձեռք են բերում նկարը գունավորելու հմտությունները:

love

Նկարներն ավարտելուց հետո յուրաքանչյուր նկար դրվում է շրջանակի մեջ Google Slides-ի միջոցով: Սլայդների անցումները անիմացիայի տպավորություն են ստեղծում: Ուսումնառության ընթացքում դպրոցում կազմակերպվում են թվային միջոցներով ստեղծված կերպարվեստի ցուցահանդես, որտեղ սովորողները պատմում են, թե ինչպես են ստեղծել իրենց նկարները և ինչ են ուզեցել արտահայտել դրանցով:

TechnoGallery ծրագիրը ներառում է՝

  • Ուսուցչի ուղղորդող միջամտությունը
  • Սովորողների թվային միջոցներով արված նկարները
  • Կերպարվեստի օրինակելի նմուշներ
  • Սովորողների նկարներով պատկերասրահի բաժինը
  • Նկարների միջոցով ինքնադրսևորման խնդրի լուծումը

Այդուհանդերձ, ներկայացված ծրագիրը օգտագործելու համար դպրոցը պետք է որոշակի գումար փոխանցի www.technokids.com կայքը տնօրինող Technokids ընկերությանը: Հելլա Քոմաթը այն կարծիքին է, որ Microsoft-ի Paint ծրագիրը ամենահասանելի և անվճար ծրագիրն է, որը հնարավորություն է տալիս կերպարվեստը համակցել տեխնոլոգիայի հետ: Իր «Why not Use Paint – Ինչու՞ չօգտվել Paint ծրագրից» հոդվածում Հելլա Քոմաթը մանրամասն ձևով նկարագրել է, թե ինչպես կարելի է ճիշտ օգտագործել Paint ծրագիրը լավ արդյունքների հասնելու համար: Չեմ կարող այստեղ չմիջամտել և չտալ իմ ոչ մասնագիտական հարցը. ի՞նչ առավելություն ունի Google Drawingsը Microsoft Paint ծրագրի նկատմամբ, որով աշխատում են մեր կրթահամալիրի կրտսեր դպրոցներում: Մեր կրտսեր դպրոցների սովորողները իրենց դասավանդողների, ծնողների ուղղորդմամբ բազմաթիվ նկարներ, հեքիաթների ձևավորումներ են արել Microsoft Paintի միջոցով:

Ահա մի օրինակ. Չորրորդ դասարանի սովորող Լուիզա Եղիազարյանը Paint ծրագրով նկարել է Հ.Թումանյանի «Սևուկ Ուլիկը» հեքիաթը և իր մայրիկի հետ  պատմում է այն անգլերեն: 

Կրթության մեջ տեխնոլոգիաների ներդրման ամերիկյան ազգային կենտրոնը (National Center for Implementing Technology in Education) հոդված է հրապարակել   Integrating the Arts with Technology: Inspiring Creativity” «Արվեստի և տեխնոլոգիայի համադրությունը ոգևորում է ստեղծականությունը», որտեղ ասվում է, որ տեխնոլոգիայի և արվեստի տեսակների համադրումը կրթության մեջ օգնում է կրթական հատուկ կարիք ունեցող երեխաներին ինքնաարտահայտվելու:  Հատուկ կարիքով շատ սովորողներ պայքարում են, որպեսզի կարողանան արտահայտել իրենց մտքերն ու զգացմունքները: Նրանք դժվարանում են գտնել ճիշտ բառը կամ արդյունավետ օգտագործել լեզուն, իսկ վիզուալ արվեստի տեակները, ինչպիսիք են նկարչությունը, համակարգչային գրաֆիկան օգնում են նրանց հաղորդակցվել մարդկանց հետ և միշտ ներգրավված լինել ուսումնական գործընթացում: Ահա կերպարվեստին վերաբերող մի քանի համակարգչային ծրագրեր, որոնք Կենտրոնն է առաջարկում.

Ծրագիրն առաջարկվում է սկսնակների համար: Այս ծրագրով հնարավոր է գունանկարներ անել: Ծրագրով կարող են աշխատել և բավականություն ստանալ նաև արհեստավարժ նկարիչները: Ծրագիրը հնարավորություն է տալիս ստանալ նույնիսկ յուղաներկով աշխատելու տպավորություն:

Կերպարվեստի համակարգչային ծրագիր է սկսնակների և հասուն նկարիչների համար: Ծրագիրը հնարավորություն է տալիս համակարգչային ծրագրով զգալու իսկական վրձնի աշխատանքը:

Ծրագիրը առցանց է աշխատում և հնարավորություն է տալիս 3D պատկերներով ստեղծել քաղաքներ, շենքեր կամ էլ վերաստեղծել գոյություն ունեցողները: Ի սկզբանե ծրագիրը նախատեսված է եղել ճարտարապետների համար, բայց այն կերպարվեստի հզոր գործիք է նաև սովորողների համար:

Արդեն տարիներ շարունակ Կարինե Մացակյանը աշխատում է այս ծրագրով և սովորեցնում է իր սաներին դրանով աշխատել: Օրինակ՝ Մայր դպրոցի նկուղային հարկը գրադարանի և սպորտային տարածքի վերածելու նախագիծը:

Որո՞նք են կերպարվեստի ուսուցման մեջ տեխնոլոգիաների օգտագործման առավելությունները:

Ահա Հելլա Քոմաթի դիտարկումները այս հարցի մասին

  • Թվային գործիքով ստեղծվող կերպարվեստի գործը հեշտությամբ է վերանայվում և շտկվում: Նկարիչը կարող է ակնթարթորեն չեղյալ անել իր որևէ գործողություն՝ գծած գիծ, գույն, պատկերի ձև, կամ էլ փոխել պատկերը, հարմարեցնել դիզայնը…: Սա հնարավորություններից օգտվելու ազատություն է տալիս:
  • Փորձարկումներ անել դիզայներական տարբեր ընտրություններով: Նկարիչը կարող է իր գործի կրկնապատկերը ստեղծել և դրա վրա փորձարկումներ անել՝ փոխելով տարբեր պատկերների դիզայնը, գունային համադրությունները:
  • Ծրագիրը հնարավորություն է տալիս հետազոտելու նկարի տարրերի դիզայնը, գիծը, ձևը, տարածության արտահայտումը.
  • Կերպարվեստի թվային գործիքները թույլ են տալիս կարգավորել գույների հակադրությունը, պատկերների համաչափությունը, հավասարակշռությունը, միասնականությունը և ներդաշնականությունը:
  • Թվային գործիքները թույլ են տալիս նկարչին միևնույն կտավի վրա համատեղելու, միավորելու գրավոր տեքստը պատկերի հետ:

Գեղարվեստի ուսումնական կենտրոնի բլոգի «գրաֆիկական դիզայն» բաժնում բազմաթիվ նման բնութագրով աշխատանքներ են հրապարակված, որոնք ստեղծել է Կարինե Մացակյանը դիզայնի արվեստանոցի սովորողների հետ:  

  • Նկարիչները հաճախ այնպիսի գաղափարներ են ունենում, որ դժվար է լինում իրականացնելը, որովհետև բավականաչափ նկարչական հմտություններ չունեն: Հմտությունների պակասի բացը լրացնում են թվային գործիքները:
  • Կերպարվեստի թվային ստեղծագործությունները հեշտ է տարածելը և այն շատ ավելի մարդիկ են տեսնում և գնահատում: Բավական է այն հրապարակել սոցկայքում և ակնթարթորեն կունենա տասնյակ, հարյուրավոր և նույնիսկ հազարավոր դիտումներ:
  • Թվային ստեղծագործությունների մասին հնարավոր է կարծիք գրել, իսկ հեղինակն էլ կարող է դրանց պատասխանել և կկայանա հեղինակ-հանրություն երկխոսությունը, ինչը անհնար է ֆիզիկական աշխարհում:

 

Թվային գործիքներն օգնում են ընկալելու կերպարվեստը

Այլոց փորձի այս ուսումնասիրության ընթացքում բնական էր, որ մեր ուշադրությունը   կենտրոնացած էր ստեղծական տեխնոլոգիական գործիքների վրա, բայց ոչ պակաս կարևոր է նաև սովորողներին արվեստի գործերը լավագույն ձևով ընկալել սովորեցնելը: Այս ուղղությանն էր նվիրված Նարինե Բարսեղյանի իսպաներենից կատարած թարգմանությունը՝ «Նորագույն տեխնոլոգիաները և գեղարվեստական կրթությունը»:

 

 

 

Աղբյուրներ

Hella Comat www.technokids.com, August 2015 “Create with Google Drawings and Slides

Hella Comat www.technokids.com August 2015,  “Integrate Technology and Visual Arts with Google Apps, ”

Hella Comat www.technokids.com, September 2017,  “Why not Use Paint?

Center for Implementing Technology in Education, 2017 WETA, “Integrating the Arts with Technology” «Արվեստի և տեխնոլոգիայի համադրությունը բարձրացնում է ստեղծականությունը» հայերեն թարգմանությունը՝ Լիանա Ասատրյանի

Liza Chesser, www.opencolleges.edu.au, January 2014 “50 Resources to Use Animation as a Teaching Tool”

Marian Oswald www.edudemic.com, January 2017,  “Bringing Art Back with Technology

Էլեն Քոքչյան, դեկտեմբեր 2017, «Կերպարվեստն ու տեխնոլոգիան հանրակրթությունում» թարգմանություն-ուսումնասիրություն թուրքերենից

Նարինե Բարսեղյան,  դեկտեմբեր 2017, «Կերպարվեստն ու տեխնոլոգիան հանրակրթությունումՆորագույն տեխնոլոգիաները և գեղարվեստական կրթությունը» թարգմանություն իսպաներենից

 

 

 

 

Մտորումներ տնային աշխատանքի վերաբերյալ այլոց փորձի ուսումնասիրությունից հետո

Ի՞նչն է ընդունելի և ընդօրինակելի այլոց փորձում: Ես չեմ ուզում խոսել Ֆինլանդիայի փորձի մասին, որովհետև, ինչպես նշել էի, նրանք ահռելի գումար են ծախսում յուրաքանչյուր սովորողի հանրակրթության վրա՝ մոտ 13000 դոլար, որը կազմում է նրանց երկրի համախառն եկամուտի 6%-ից ավելին: Իսկ մեր երկրում այս տարվա բյուջեում նույնիսկ անցյալ տարվա չնչին գումարն են ուզում պակասեցնել: Չեմ ուզում խոսել նաև Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիայի նահանգում իրականացվող փորձի մասին, քանի որ դրանք նույնպես մեծ գումարների ներդրումներով են արվում: (more…)

Կրթահամալիրի օտար լեզուների ուսումնական լաբորատորիան ներկայացնում է. այլոց փորձի ուսումնասիրություն. տնային աշխատանք

Կրթահամալիրի նորաստեղծ օտար լեզուների ուսումնական լաբորատորիան ուսումնասիրել է հանրակրթական դպրոցներում տնային աշխատանքների հանձնարարման այլոց փորձը: Առաջին անգամ է, որ կրթահամալիրում նման ուսումնասիրությունը արվել է թիմային աշխատանքով: Օտար լեզուներից  հայերեն հոդվածներ են թարգմանել Իրինա Ապոյանը, Հայկուհի Հովհաննիսյանը, Աննա Գանջալյանը, Լիանա Ասատրյանը (անգլերենից), Էլինա Սիմոնյանը (ռուսերենից), Նարինե Բարսեղյանը (իսպաներենից), Աննա Մարությանը (ֆրանսերենից): (more…)